De maximumsnelheid in Rotterdamse straten gaat op papier in rap tempo omlaag. Alleen al vorig jaar werd in 115 straten de grens verlaagd van 50 naar 30 kilometer per uur. Dit besluit moet de veiligheid van fietsers en voetgangers vergroten. De praktijk blijkt echter weerbarstig: automobilisten rijden vaak nog te hard, gemeenten lopen aan tegen rigide regels voor handhaving en de inrichting van wegen nodigt soms nog uit tot een hogere snelheid. Een analyse van de landelijke en lokale discussie rondom weginrichting, de inzet van flitspalen en de verkeersveiligheid op straat.

De praktijk in Rotterdam: 34.000 boetes in drie maanden

Hoe groot de uitdaging in Rotterdam is, werd duidelijk bij een proef op de Walenburgerweg in Rotterdam-Noord. Hoewel deze straat al in 2022 werd omgedoopt tot 30 km-zone, bleven bewoners and ondernemers klagen over onveilige situaties. De gemeente besloot daarom voor het eerst een mobiele flitspaal (flexflitser) in te zetten op een 30 km-weg.

De resultaten hiervan zijn sprekend. Rijnmond meldt dat er in slechts drie maanden tijd maar liefst 33.971 snelheidsboetes zijn uitgedeeld. In de eerste maand reed zelfs één op de dertien automobilisten te hard. Snelheidsovertredingen binnen een 30 km-zone worden extra zwaar beboet omdat kwetsbare verkeersdeelnemers zich dicht bij het autoverkeer bevinden.

Tegelijkertijd liet de proef zien dat handhaving effect heeft. Tegen de third maand was het aantal boetes gedaald naar 5.600. Volgens Ivo van der Bruggen van het Openbaar Ministerie (CVOM) laat deze dalende trend zien dat automobilisten hun gedrag aanpassen zodra er daadwerkelijk consequenties zijn. Het Rotterdamse D66-raadslid Maassen pleit er inmiddels dan ook voor om de flitspaal op de Walenburgerweg permanent terug te plaatsen. Zij benadrukt in een publicatie van Dagblad010 dat de naleving van de snelheidslimiet essentieel is voor de veiligheid van fietsers en voetgangers, en dat tijdelijke flitspalen hierin aantoonbaar helpen.

Waarom 30 rijden lastig blijft

Veel automobilisten geven aan dat 30 kilometer per uur rijden onnatuurlijk aanvoelt op wegen die voorheen waren ingericht voor 50 kilometer per uur. In het Algemeen Dagblad uiten automobilisten hun frustratie over hoe lastig het is om de knop om te zetten: het veranderen van een verkeersbord verandert immers de fysieke weg niet direct.

Verkeersdeskundige Marc Schenk legt in een analyse van de NOS uit waar het knelpunt ligt: “Een bord ophangen en verwachten dat auto’s zich dan wel aan de snelheid houden, zo werkt het niet. Een weg moet er geloofwaardig uitzien voor de snelheid die op het bord staat”. Als een weg breed is, strak geasfalteerd en geen drempels heeft, nodigt deze onbewust uit tot sneller rijden.

Dit wordt ondersteund door breder landelijk onderzoek. Kennisplatform CROW Fietsberaad baseert zich op harde cijfers van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV). Daaruit blijkt dat op het merendeel van de 30 km-wegen de snelheden nog altijd veel te hoog liggen. Vooral op wegen die voorheen 50 km/u waren, rijdt vaak meer dan de helft van het verkeer sneller dan toegestaan.

Het belang van de lagere limiet staat voor verkeersexperts echter vast. Het verschil tussen een aanrijding met 50 of 30 kilometer per uur heeft grote gevolgen voor de afloop. Bij 30 km/u is de remweg aanzienlijk korter en de kans op ernstig of fataal letsel voor een fietser of voetganger vele malen kleiner.

Gemeentelijke frustratie over de ‘strafrechtketen’

Waarom staan er dan niet direct flitspalen op iedere risicovolle locatie? Hier stuiten gemeenten op een juridische en infrastructurele discussie. Uit een landelijke rondgang van de NOS blijkt dat wethouders door het hele land met de handen in het haar zitten. Om een flitspaal te mogen plaatsen van het Openbaar Ministerie (OM), moet de weg namelijk eerst ‘geloofwaardig’ zijn ingericht met drempels, versmallingen of klinkers.

De Amsterdamse verkeerswethouder Melanie van der Horst verwoordde de frustratie helder in datzelfde bericht van de NOS: “Wij hebben al van alles gedaan, maar in de hele stad drempels en klinkers leggen is onrealistisch en kost miljarden”. Het gevolg is een patstelling: de weg voldoet nog niet aan alle ontwerpeisen, waardoor het OM terughoudend is met het plaatsen van een flitspaal, terwijl er op straat ondertussen te hard gereden blijft worden.

Landelijk reageren ministers eveneens voorzichtig. Minister David van Weel (Justitie en Veiligheid) waarschuwt in de berichtgeving dat we de strafrechtketen niet moeten overbelasten door te veel flitsboetes uit te schrijven, omdat dit leidt tot een grote stroom aan bezwaarschriften. De discussie over hoe 30 km-zones effectief en haalbaar ingericht moeten worden, blijft hiermee voorlopig een belangrijk punt van overleg tussen gemeenten en het Rijk.