Roy Vermeulen, (oud-)bestuurslid van de Fietsersbond Rotterdam+Regio, verblijft momenteel voor langere tijd in de Verenigde Staten. In Chicago om precies te zijn, waar hij tijdelijk verblijft voor het werk van mijn vrouw.

Tijdens zijn verblijf wil hij onderzoeken hoe het gesteld staat met het fietsen in deze bijzondere stad. Dat doet hij door het verleden, heden, én de toekomst van het fietsen te onderzoeken. Zo hoopt hij te begrijpen waar de Verenigde Staten naartoe bewegen als het om fietsen gaat. In het eerste artikel duikt hij in het verleden en bezoekt hij een historische fietsenwinkel: Oscar Wastyn Cycles. Lees de komende maanden hier zijn bevindingen.

Een roemruchte geschiedenis voor fietsen in Chicago

Ik heb op een ijskoude februarimiddag afgesproken bij Oscar Wastyn Cycles in de wijk Logan Square. Deze winkel is al vier generaties in handen van de familie Wastyn. Eigenaar Scott verwelkomt me en stuurt snel Oscar op me af. Oscar bezit namelijk over een gigantisch brok aan kennis over deze zaak en over fietsen in Chicago. Hoewel Oscar al 89 jaar oud is, staat hij nog meerdere dagen per week in de meer dan 110 jaar oude fietsenzaak samen met Scott, zelf ook inmiddels al ruim in de 60.

Het maken van fietsen in Chicago gaat ver terug in de tijd. Ooit was Chicago dé fietsstad van Amerika en rolde in de negentiende en vroege twintigste eeuw tweederde van alle fietsen in het land hier van de band. Wat Detroit was voor de auto, was Chicago voor de fiets. Meer dan negentig fabrieken, waarvan Arnold, Schwinn & Company de bekendste was, produceerden allerlei soorten innovatieve fietsen. Een fiets werd zo betaalbaar (veel goedkoper dan een paard) dat de straten zich al snel vulden met recreatieve fietsers, fietsforenzen en wielrenners. In de jaren 1890 ontstond zelfs een ware “bicycle craze” en overal verschenen wielerclubs, wedstrijden en nieuwe fietswinkels. De fiets gaf vrouwen meer vrijheid en speelde een belangrijke rol in hun emancipatie. Fietsers pleitten bovendien voor betere en verharde wegen, wat leidde tot een nationale beweging voor beter wegonderhoud. Niet voor niets wordt deze periode later de golden age van het fietsen in Chicago genoemd.

De familie Wastyn in Chicago

In 1910 vertrekt Oscar’s opa Emiel Wastyn vanuit het Belgische Roeselare naar Chicago, waar hij met zijn gezin terechtkomt in de Belgische wijk rond Fullerton Avenue.

In deze wijk woonden veel Vlamingen én Walen, wat onderlinge spanningen opleverden gezien de discussies over Vlaamse onafhankelijkheid in Europa. Om die spanningen te verminderen werd in 1921 de ‘All Belgians Are Equal Club’ opgericht. Een steen op hun voormalige clubgebouw met de tekst “All Belgians Are Equal 1921” herinnert hier nog altijd aan.

Het was in deze wijk dat Emiel zijn fietsenzaak opende in 1911. Emiel stond bekend als een uitzonderlijk kundige fietsenmaker en bouwde lichte frames voor racefietsen. Zo werkte hij mee aan de Paramount Schwinn, een model dat in de jaren ’40 van de vorige eeuw wereldberoemd werd en vandaag de dag nog steeds verzamelaars kent.

Met een van deze fietsen werd zelfs een wereldrecord gevestigd. Oscar toont me een foto waarop een wielrenner achter een speciaal in elkaar geknutselde auto fietst. Het beeld laat het moment zien waarop voor het eerst de grens van 175 kilometer per uur werd doorbroken, op een fiets gebouwd door Emiel. En de bestuurder? Die droeg, geheel volgens de veiligheidseisen van 1942, slechts een eenvoudige helm. De Wastyn-fietsen die Emiel en zijn zoon Oscar senior zelf maakten, werden bovendien door verschillende professionele renners gebruikt en waren vaak op de drukbezochte racebanen te zien.

Een verdwijnende fietscultuur

Zoals de golden age van fietsen in Chicago opkwam, zo verdween hij ook weer. Gedurende de twintigste eeuw verdwenen alle fietsfabrieken uit Chicago. De beroemde Schwinn-fabriek sloot in 1982 en verplaatste zijn productie naar andere locaties binnen en buiten de Verenigde Staten.

Ook in het straatbeeld verloor de fiets langzaam terrein aan de steeds goedkopere auto. Waar de auto steeds meer aan status en ruimte won werd de fiets steeds verder van de weg gedrukt. Straten vol fietsers, ooit zo kenmerkend voor de stad, zijn vandaag de dag nauwelijks nog voor te stellen. Of Chicago ooit weer de fietsstad wordt die het ooit was, betwijfelt Oscar dan ook. “Het is veel te onveilig en mensen letten niet op,” zegt hij.

De laatste Wastyn in de zaak

Waar de fabrieken en de meeste fietsers zijn verdwenen, daar bestaat fietsenzaak van de familie Wastyn vandaag de dag nog steeds. Hier kan iedereen uit de buurt terecht om zijn fiets te laten maken. Foto’s aan de muur, prijzen, klassieke fietsen en krantenartikelen vertellen het verhaal van meer dan een eeuw rijke fietsgeschiedenis in de buurt. Het kleine museum dat in de winkel is ontstaan, is werkelijk een ode aan het fietsen in Chicago.

Maar ook dit stukje geschiedenis is bezig met zijn laatste hoofdstuk. Mocht je in de buurt zijn, kom dan vooral even langs. Met zijn zestig jaar komt namelijk ook Scott langzaam in de buurt van zijn pensioen. Wanneer hij stopt, verdwijnt na meer dan 115 jaar ook deze familiewinkel uit het straatbeeld. Daarna zal nog maar weinig herinneren aan invloed van deze Belgische familie in de wijk. Gelukkig is er altijd nog de steen die herinnert aan de ruziënde Vlamingen en Walen.

Volgende keer lees je over mijn ontmoeting met Rebecca Resman en vertelt zij over hoe ze fietsen in Chicago veiliger maakt!